Janos Keresnyei, ekosistema sortzaileen eta kultura-berrikuntzaren bultzatzailea
EKAINA 2026"Kultura- eta sormen-industriak ez dira luxu bat; garapen ekonomikoaren motorrik indartsuenetako baizik"
Telebistan, irratian, ikus-entzunezko ekoizpenean, klusterren garapenean eta aholkularitza estrategikoan hogeita hamar urtetik gorako esperientzia baturik, Janos Keresnyeik hamarkadak daramatza kultura, sormena eta enpresaren arteko elkargunean lanean. Pécs hiriko Creative Industry Cluster-aren sortzaileetako bat eta Hungariako Cultural Innovation Competence Centre (CICC) zentroko funtsezko kidea da, eta gaur egun CREMEL 2.0 International Bootcamp-ean parte hartzen ari da; proiektu hori kultura- eta sormen-industrien eraldaketa digitalean eta adimen artifizialaren integrazioa du aztergai.
BDCCk Bilbon antolatutako topaketan hartu duela eta, berarekin solasean aritu gara sormenaren paper estrategikoaz, AAren (Adimen Artifizialaren) erronkez eta Europan lankidetza-ekosistema sendoak eraikitzearen garrantziaz.
-
“ Nire lan guztiaren hari gidaria -telebistan, irratian, zineman, klusterren garapenean zein aholkularitzan- beti izan da sormen-praktikak beste pertsona batzuen lanean aldaketa iraunkorrak eragiten dituenean bakarrik hartzen duela benetako zentzua. Beti interesatu zait kultura- eta sormen-lanbideek benetan nola funtzionatzen duten ulertzea -eta ulertzen laguntzea-. Bada zerbait liluragarria gertakarari honetan: askotan, inork ez du erabat dokumentatu antzerki- edo zinema-ekoizpen bat nola eraikitzen den, eta hala ere, aurrera ateratzen da. Prozesuak profesionalen esperientzia metatuan bizi dira, eta maiz politika publikoek edo enpresa-inguruneek ez dute logika hori guztiz ulertzen. Hogeita hamar urtez behin eta berriz topo egin dut erronka berberarekin: sormen-industriak inguratzen dituzten sistemak oso gutxitan daude prest benetan posible denari bide emateko. Nire lana, hain zuzen ere, ideiak gizartean zabal onartu baino lehen txertatzea eta praktika normalizatu bihurtu arte bizirik mantentzea izan da.
Hogeita hamar urtetik gora daramatzazu kultura, teknologia eta enpresaren artean lanean. Atzera begiratuta, zein hari gidarik lotzen ditu esperientzia horiek guztiak?
¿? -
Hungariako Creative Industry Cluster-aren sortzailekide izan zinen eta ondoren CICC alderik alde gidatu zenuen. Zer hutsune sumatu zenuen sormen-ekosisteman egitura hauek bultzatzeko?“ 2000ko hamarkadaren hasieran Pécsen sormen-kluster baten ideian lanean hasi ginenean, arazoa kontzeptuala zen, ez finantzarioa. Kultura-sektoreak eta enpresa-sektoreak, besterik gabe, ez zuten hizkuntza bera hitz egiten. Ideia oso ikuspegi praktiko batetik sortu zen. Hiriko kultura- eta sormen-erakunde garrantzitsuak -telebista, irratia, prentsa, antzerkia, orkestrak edo ekitaldiak- zuzentzen genituen hainbat lagun konturatu ginen, ehunka pertsonari lana eman arren, ez genituela benetan ulertzen aurrean genituen aukera ekonomikoak. Klusterra, hain zuzen, distantzia hori estaltzeko jaio zen: ekosistema horizontal bat sortzea, non sormen-ETEek (enpresa txiki eta ertainek) elkarrekin lan egin zezaketen, Europako merkatuetan lehiatu, eta benetako eragile ekonomiko gisa onartuak izan zitezen. Geroago, CICC logika berberarekin garatu zen: kultura-berrikuntza ez da kasualitate bat ulertuta, baizik eta identifikatu, garatu eta partekatu daitekeen gaitasuna.
-
Nola definituko zenituzke gaur egun kultura- eta sormen-industriak, eta zergatik da garrantzitsua definizio hori politika publikoetan?“ Europako Batasunaren definizioa erabiltzen dut abiapuntu gisa: haien balioa nagusiki eduki intelektual eta sortzailean oinarritzen duten sektoreak dira. Baina, definizio formaletik harago, nire ustez, kultura- eta sormen-industriek gizakiaren sormena balio ekonomiko eta sozial bihurtzen dute, bere kultur dimentsioa galdu gabe. Izaera bikoitz horixe da, hain zuzen ere, eztabaidak hain garrantzitsua izaten jarraitzearen arrazoia. Ikuspegi kultural huts bat hartzen denean, sektorea dirulaguntzen logika batera mugatuta geratzen da. Ikuspegi ekonomiko huts bat hartzen denean, berriz, kultur dimentsioa galtzen da. Niretzat, gainera, funtsezko elementu bat dago: jabetza intelektuala. Copyrighta sektorearen oinarri ekonomikoetako bat da. Egile-eskubideen ustiapenetik bizi gara, eta, hala ere, sormen-industrien barruan ere oraindik oso ezagutza mugatua dago eskubide horiek modu estrategikoan kudeatzeko moduari buruz. Sektorea ondo definitzea garrantzitsua da, horrek zehazten baitu nork jasotzen duen laguntza, zein emaitza neurtzen diren eta sormen-industriak aktibo estrategiko gisa ala bigarren mailako eremu gisa tratatzen diren.
-
Nola deskribatuko zenuke kultura- eta sormen-industrien egungo egoera Hungarian?“ Galdutako potentzial handiko urteak izan dira. Sektorea garatzeko, politika publikoak sortzeko eta kluster ereduak abian jartzeko benetako saiakerak egon dira, baina, denborarekin, dinamika horietako asko egitura politiko eta ekonomiko oso zentralizatuek irentsi dituzte. Horrek finantzaketa zatikatua, ahots independenteentzako zailtasunak eta dokumentu estrategikoen eta sormen-enpresa txikien eguneroko errealitatearen arteko distantzia handia eragin du. Aldi berean, seinale positiboak ikusten dituzte. Berriki, finantzaketa berri bat lortu dugu gure klusterra nazio mailara zabaltzeko, merkataritza eta industria ganberen sarearekin batera. Helburua helize laukoitzaren ereduan oinarritutako ekosistema sendo bat eraikitzea da, sormen-sektorea, enpresa, erakunde publikoak eta gizarte zibila integratuz. Niretzat, hori da Hungariako sormen-sektoreak gaur egun duen aukerarik garrantzitsuenetako bat.
-
Adimen artifiziala ilusioa sortzen ari da, baina baita kezka ere, sormen-komunitateen barruan. Nola ikusten duzu eraldaketa hau?“ Bi gauzak dira egia. AAk aukera izugarria dakar, baita benetako arriskuak ere. Nire ikuspegia funtsean baikorra da. Adimen artifiziala tresna bikaina bihurtu daiteke profesionalentzat eta sormen-erakunde txikientzat. Lan errepikakorrak gutxitu ditzake, gaitasunak zabaldu eta benetan sortzailea den lanerako denbora libre utz dezake. CREMEL 2.0 europar proiektuaren esparruan ikusi dugu profesional asko dagoeneko eraginkortasun-hobekuntza handiak lortzen ari direla, beren lanaren sormen-kontrola galdu gabe. Baina arrisku garrantzitsuak ere badaude. Lehenengoa, egile-eskubideen higadura da. Bigarrena, onurak baliabide gehiago dituzten erakunde handietan bakarrik kontzentratzea da. Eta hirugarrena, "gaitasunen tranpa" deitzen duguna da: jende askok AAri buruzko batez besteko ezagutza du, oinarrizko tresnak erabiltzeko nahikoa, baina ez teknologia hauek modu estrategikoan txertatzeko. Horregatik dira hain garrantzitsuak CREMEL 2.0 europar proiektua bezalako proiektuak. Kontua ez da teknologia soilik, sormen-profesionalen benetako beharretara bideratutako ezagutza ireki, eskuragarri eta zentratua eraikitzea baizik.
-
CREMEL 2.0 europar proiektuak, hain zuzen ere, sormen-sektorearentzako tresna eta metodologia irekiak lantzen ditu. Zer esan nahi du hain testuinguru ezberdinetako profesionalentzat erabilgarria izango den prestakuntza diseinatzeak?“ Pertsonen errealitatetik abiatzea esan nahi du, eta ez jakin beharko luketela uste dugunetik. Gure ikerketak oso argi utzi zuen zerbait: sormen-profesional gehienek ez dituzte arazoak tresnak eskuraezinak direlako, baizik eta ez dakitelako nola aplikatu AA beren praktika zehatzera; zalantza etikoak edo legalak dituzte, eta ikaskuntza partekatuko espazioak falta zaizkie. Horregatik uste dugu prestakuntzak lau baldintza bete behar dituela: sektore bakoitzerako berariazkoa izan behar du, praktikoa, tokiko hizkuntzetan eskuragarri egon behar du eta doakoa. Moda-diseinatzaile batek ez du kultur ondarean edo bideojokoetan lan egiten duen pertsona baten gauza bera behar. Formatu teorikoegiek ere ez dute funtzionatzen. Profesionalek hobeto ikasten dute beren eremuko beste profesional batzuekin batera lan eginez. CREMEL 2.0 europar proiektuan garatzen ari garen metodologia irekiak horixe bera bilatzen du: esparru malgu eta moldagarri bat sortzea, proiektutik harago herrialde eta testuinguru ezberdinetan erabili ahal izateko.
-
Europako hainbat herrialdetako erakunde eta bazkideekin egin duzu lan. Zure ustez, zerk egiten ditu bereziki baliotsu BDCC bezalako proiektu eta sareak?“ Europako lankidetzaren gauzarik baliotsuena benetako ikaskuntza-komunitateak eraikitzeko aukera da. Testuinguru ezberdinetako erakundeek elkarrekin lan egiten dutenean, metodologiak partekatzeaz gain, beren arazo asko komunak direla jabetzen dira. Euskal Herriko, Italiako edo beste eskualde batzuetako bazkideekin lan egiteak egiaztatzeko balio izan digu finantzaketa zatikatua, jabetza intelektualaren azpi-balorazioa edo sormen-ekosistema sendoak finkatzeko zailtasuna bezalako erronkak egiturazko arazoak direla Europako leku askotan. Zentzu horretara, BDCC bezalako ekimenak bereziki garrantzitsuak dira, sormen-garapena ibilbide luzeko industria- eta lurralde-estrategia baten barruan integratzea lortzen dutelako. Erakundeen konpromiso horrek egonkortasuna, ikuspegia eta konexio-gaitasuna ematen ditu. Aldi berean, uste dut Europak gizatiarragoak eta aurrez aurrekoagoak izango diren topaketa-espazioak berreskuratu behar dituela. Benetako harremanak funtsezkoak izaten jarraitzen dute konfiantza eraikitzeko eta Europako sormen-komunitate indartsuago bat sortzeko.
-
Amaitzeko: zer gustatuko litzaizuke arduradun publikoek, sormen-profesionalek eta kultur eragileek zure esperientziatik eta CREMEL 2.0 europar proiektua bezalako proiektuetatik ateratzea?“ Ideia oso sinple bat helarazi nahi nuke: kultura- eta sormen-industriak ez dira luxu bat, ezta ekonomiaren osagarri bat ere. Ekonomiaren motorrik indartsuenetako bat dira. Pertsonak sormen-ingurune aberatsetan bizi eta lan egiten dutenean, hobeto egiten dute lan, gehiago berritzen dute eta ekonomia dinamikoagoak sortzen dituzte. Denbora gehiegiz, sormen-industriak bigarren mailako sektore gisa tratatu izan dira, baina, egiazki, funtsezkoak dira gizarte berritzaileagoak eta erresilienteagoak eraikitzeko. Uste dut, baita ere, sektoreak urgentziaz jokatu behar duela adimen artifizialaren aurrean. Eraldaketa gertatzen ari da dagoeneko, eta garrantzitsua da sormen-profesionalek bertan aktiboki parte hartzea, plataforma teknologiko handiek hartutako erabakietara egokitzera soilik mugatu beharrean. Azkenik, kulturan, sormenean eta berrikuntzan serioski lan egiten duten profesionalen Europako komunitatea sendotzeko gonbidapena luzatu nahi nuke. Eskualdeen, klusterren eta erakundeen arteko lankidetza inoiz baino garrantzitsuagoa da. Sare baten indarra ez dago zentroan metatutako ezagutzan, kideen artean partekatutako ezagutzan baizik.
